Kalaallit Nunaata imartaani saarulliit – qaqugukkut aalisarneqarsinnaappat?
- Kilisaammi R/V Pâmiut-ni aalisartut. Kilisaat atorlugu biologit ukiut tamaasa Kalaallit Nunaata imartaani aalisagaqassutsit pillugit paasissutissanik katersisarput. Assimik piginnittoq: Pinngortitaleriffik
- 1920-miit nunatta eqqaani saarullittarineqartarsimasut (1000 tonsinngorlugit). Qasertut qaamasut tassaapput Kitaata imartaani ikkannersuarni saarullittarineqartartut, qasertut taartut tassaapput Tunup imartaani ikkannersuarni saarullittarineqartarsimasut kiisalu qernertut tassaapput Kitaata kangerluini tamakkulu eqqaanni saarullittarineqartarsimasut.
12.10.11
2007-imiilli Tunup avataani ikkannersuarni sumiiffimmi annikitsumi saarulliit suffisartut naammattoorneqartalersimapput. Taamaalilluni saarulliit suffisartut Tunup Kitaatalu avataanni ikkannersuarni amerliartoqqilernissaat neriuunaateqarpoq. Tamannali sivisussaaq maannakkullu biologinit siunnersuinerit ersarissorujussuupput: saarulliit toqqaannartumik aalisarneqanngikkallarlik.
Saarullittassiissutissat pillugit 2012-imut siunnersuineq
Saarullinnik pisuussutit atorluarneqarnissaat pillugu biologinit siunnersuinerni aamma Namminersorlutik Oqartussat aqutsinermut pilersaarutaataanni ikkannersuarni saarulliit suffisartut amerlisarneqarnissaat pilersaarutaavoq. Saarulliit suffisartut ima amerlatigilertariaqarput allaat saarulleerarpassuaqalernissaa qulakkeerneqarsinnaalluni, kinguaassiornerilli tamakku sivisusarput. Ilisimatuussutsikkut umiarsuarmik aallartarluni ilisimartusartarnerit ilaatigut iluaqutigalugit ukiuni aggersuni saarulliit ima amerlatigilernissaat aallaat aalisarneqarsinnaanerat, saarulliit imminnut pilersorsinnaanerat aamma uumasut saarullittortartut (puisit, arferit il.il.) saarullinnik pilersorneqarsinnaanerat Pinngortitaleriffimmi ilisimatusartunit ilaatigut uppernarsiniarneqartarpoq.
Taamaattoqarnerali paasissutissaatitta suli takutinngilaa. Taamaattumik 2012-imut tunngatillugu saarulliit toqqaannartumik aalisarneqassanngitsut ICES-imit siunnersuutigineqarpoq.
Ikkannersuarniuna saarulliit suffisartut sooq taama pingaaruteqartigisut?
Akissutissaq ersarilluinnarpoq, tassa taamaalilluni patajaannerusumik saarullinniartoqarsinnaammat. Saarullinniartarnerit pillugit oqaluttuarisaanerup takutippaa saarulliit Islandip imartaaneersut nunatta imartaanut takkuttarpata aatsaat aalisartoqarsinnaatillugu saarullittarineqartartut amerlassusiat ukiumiit ukiumut allanngorartorujussuusartut. Nunatta imartaani saarulliit suffisartut ikkannersuarni amerlippata saarullittarineqartartut amerleriarujussuarsinnaapput ukiullu ingerlanerani saarullittarineqartartut amerlassusiat nikerarpallaarunnaassapput.
2007-imiilli Tunup avataani ikkannersuarni sumiiffimmi annikitsumi saarulliit suffisartut naammattoorneqartalersimapput. Tassa ukiuni qulikkuutaani tamakkunani saarullinniartoqartarsimanngimmat ikkannersuarni tamakkunani amerliartulersimasinnaapput. Taamaattumik ikkannersuarni saarulliit suffisalernissaannik neriuuteqartoqalerpoq. Ukiuni kingullerni saarulliit amerleriartartut takusarpavut (2003, 2005, 2007 aamma 2009-mi), kisianni 1984-ernisatulli taama amerlatigilinngillat, tamakkumi 1980-kkut naalerneranni sinerissap qanittuani avataanilu aalisarneqarput pisarineqarluartarlutillu. Saarullinniarnerup oqaluttuarisaanera misissorniarukku saarullinniartarnerup oqaluttuassartaa pillugu ilanngutassiaq uani takuuk: www.natur.gl.
Sinerissap qanittuani saarullinniarneq
Avataata aamma sinerissap qanittuata saarullii Kitaani kangerlunni suffisartut akuleriit sinerissap qanittuani aalisarneqartarput. Taamaattumik ikkannersuarni saarullippassuaqarpat tamanna sinerissap qanittuani aalisartunut iluaqutaassaaq. Avataani aamma sinerissap qanittuani saarullinniarnissat immikkoortillugit aalisarneqarnissaat pillugu siunnersuinissamut ilisimasanik pisariaqartinneqartunik Pinngortitaleriffimmi katersuisoqarpoq. Ilisimasanut tamakkununnga tunngavissaq pingaarutilerujussuaq tassaavoq pisanik nalunaarsuiffiit (aalisartut ullorsiutaat) atuutsinneqalernissaat. Siunissaq ungasinnerusoq aamma eqqarsaatigalugu uuttortagassanik misiligutissanik pilersaarusiami annertusisami aalisartut biologillu suleqatigiinnerat aamma pitsaasumik patajaatsumillu siunnersuinissamut paasissutissanik aamma pissarsiffiussaaq.
Siunissaq ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu pissarsiffiulluartussaavoq
Saarulliit amerlisinneqarsinnaapput. Piffissami matumani saarullinniarnissaq tunuarsimaaffigigaanni pissarsisoqarujussuarsinnaavoq annaasaqartoqarpallaaranilu. Saarulliit aalisarneqarsinnaasunngorlugit amerlisinnissaat sivisussaaq aamma piffissap tamatuma pisariaqartinneqartup qanoq sivisutiginissaa oqaatigiuminaappoq. Ikkannersuarni immap kiassusia taamatut qaffasitsigiinnassappat piffissaq tamanna ukiut 40-50-it matuma siorna ullumikkumut sanilliullugit sivikinnerusinnaavoq. Tamanna Pinngortitaleriffimmi saarulleqassutsimik ingerlaavartumik misissuisoqarneratigut takutinneqassaaq. Aalisartut namminneerlutik saarullinniaannarnissamut imaluunniit suli annertunerusumik saarullinniarnissamut tunngaviliisunik paasissutissanik tunniussaqassapput. Ullorsiutit pisanillu nalunaarsuinerit eqqortut ilisimasaapput pingaarutillit pisariaqartinneqartullu, ilisimasallu tamakku ingerlaavartumik piujuartitsisumillu saarullinniarnissamut biologit naatsorsuinissaannut ilanngunneqassapput.
Kikkut saarullittassiisarpat?
Biologit siunnersuisarneranni inuiaqatigiit aalisarnermit pissarsiaasa annertusineqarnissaat anguniagaavoq, taamaalilluni piujuartitsineq tunngavigalugu sapinngisamik annertunerpaamik aalisartoqarsinnaaqqullugu, tamannalumi Pinngortitaleriffimmi sulinermi siunnersuisarnernilu qitiutinneqarpoq. Saarullittassiissutit qanoq tagginneqartarnersut agguaanneqartarnersullu politikerit suliassaraat aamma saarullittassiissutit amerlassusiat, akuersissutinik agguaassinerit aamma saarullinniarnissap piffissalersorneqarsinnaanera politikerit aalajangertussaavaat.
Allattut: Ilisimatusartoq angajulleq, Jesper Boje, Immikkoortortaqarfimmi pisortaq, Helle Siegstad aamma paasissutissiisartoq, Kitte Vinter-Jensen