Tikaagulliusaat

Tikaagulliusaaq Ass.: Carsten Egevang.
Tikaagulliusaaq Ass.: Carsten Egevang.
Tikaagulliussaq Ass.: Lars Maltha Rasmussen.
Tikaagulliussaq Ass.: Lars Maltha Rasmussen.
Talluani talerperlermi titarneq qaqortoq tikaagulliusaap nalinginnaasumik ilisarnaataasa ilagaat. Qeqertarsuup Tunuani 2006-imi. Assiliisoq: Fernando Ugarte
Talluani talerperlermi titarneq qaqortoq tikaagulliusaap nalinginnaasumik ilisarnaataasa ilagaat. Qeqertarsuup Tunuani 2006-imi. Assiliisoq: Fernando Ugarte

Balaenoptera physalus

Tikaagulliusaaq 19-20 meterinik takissuseqarnermigut aamma 45-t aamma 75-it tonsit akornanni oqimaassuseqarnermigut nunarsuup avannaani uumasut anginersaata tulleraa, oqimaassutsimigut Tunnulissuarmit qaangersimaneqaannarluni.

Siammarsimanera

Tikaagulliusaat nunarsuup imaviini tamani siammarsimapput immamillu kissarnerusumit nillernerusumukartarlutik. Kiattorsuarnili akuttusuumik taamaallaat takuneqartarput. Tikaagulliusaat Kalaallit Nunaata imartaani nalinginnaasuupput aamma Kitaani Tunumilu tamani siammarsimallutik. Tamaani uumasuaqqanik krillinik aalisagaaqqanillu ataatsimoortunik maajip qaammataanit immaqalu decembarip naanera tikillugu neriniartarput.

Novembarip qaammataani tikaagulliusaat suli Kitaata imartaani aamma Davidsip Ikerasaani immani nillertuniitillutik nuliarnialersarput ukiunilu kingullerni tikaagulliusaat Uummannap avannaani novembarip qaammataa allaat tikillugu takuneqartalersimapput.

Tikaagulliusaat Issittup unnuaani nuliarnerminni erinarsuutaat pillugu ilanngutassiaq takuuk.

Sikuleraangat tikaagulliusaat kujavartilersarput, tassami aneersartorniarlutik puisaqattaartariaqartaramik. Maajip qaammataani siku tunuaraangat tikaagulliusaat avannarparteqqilersarput. Tunumi tikaagulliusaat Tunup kujaterpiaanit avannamut 78o imit avannarpasinnerusumi sikup killinga tikillugu aasakkut ilaanneeriarlutik takuneqartarsimapput.

Piniarneq

1922-imit 1958-imut Norgemiut qallunaallu arfanniat Kitaata imartaani tikaagulliusaarniartarput. Piffissami tamatumani tikaagulliusaartarineqartartut agguaqatigiissillugit ukiumut 109-iusarsimapput. Sorsunnersuulli kingulliup nalaani (1940-45) arfanniat Europamiut Kalaallit Nunaata imartaani tikaagulliusaarniarunnaarallarput.  

Inuit periarfissaqartillutik tikaagulliusaarniartarsimapput. Otto Fabricius Fauna Groenlandica-mi, 1780, imatut allappoq: tikaagulliusaat unaanik qalugiusanilluunniit qaqutigut pisarisarpaat, aassami tikaagulliusaat piniartut takkunnissaat utaqqineq ajoramikkik; ilaanneeriarlutik naalikkanik ikilerneqartarput kinaagaluarnersumillu iluaqutaasumik siluliarineqarnissamik tungaanut ikiminnik aseruuttoorlutik toqujartortarlutik.

1948-mi kalallit namminneq iluanaarniutigalugu aalisariutit qamutilillit atorlugit tikaagulliusaarniartalerput, 1970-kkullu tikillugit ukiumut 0-13-inik pisaqartoqartarnera nalunaarutigineqartarpoq. 1977-imiit Kitaata imartaani arfernik angisuunik piniarnerneq IWC-mit aalajangersaaffigineqartalerpoq, Kitaatalu imartaani nunap inoqqaavi ukiumut tikaagulliusaartassinneqartalerlutik. Tikaagulliusaat arfinillit 23-llu akornanni pisassiissutigineqartarput aammalu 1995-imiit 2009-p tungaanut tikaagulliusaat ukiumut 19-t pisarineqartarnerat allanngorarpallaarsimanngilaq. Tikaagulliusaartassiisutigineqartartulli tamatigut tamakkerneqarneq ajorput ukiumullu qulit missaannaanni pisarineqartarlutik. 2010-mi tikaagulliusaanik pisassiissutit ukiumut qulinut ikilineqarput.

Killiffik

Pinngortitamik illersuinissamik nunat tamalaat kattuffiata IUCN-ip uumasoqatigiikkuutaat nungutaanissaminnut navianartorsiortut allattorsimaffiutaanni tikaagulliusaat navianartorsiortutut isigineqarput, naak tikaagulliusaat siammarsimasorujussuugaluartut. Nunarsuarmi tamarmi tikaagulliusaat amerlassusiat ukiut 20 unnorujukkut aallartinneranni 50 %-it sinnerlugit ikileriarsimanissaat ilimagineqarpoq. Nunarsuup kujasinnerusortaani tikaagulliusaarniartoqarnerusarnera pissutaalluni nunarsuaq tamakkerlugu tikaagulliusaat ikileriarsimapput. Atlantikup Avannaani tikaagulliusaarpassuaqarpoq, Kalaallit Nunaannilu uumasut nungutaanissaminnut navianartorsiortut allattorsimaffianni tikaagulliusaat ´navianartorsiunngitsutut` isigineqarput.

2007-imi Kitaata imartaani tikaagulliusaat 4.500-iusutut naatsorsorneqarput arfernilli kisitsinermi tikaagulliusaat siammarsimaffiat tamaat kisitsiffigineqarsimanngimmat Kitaata imartaani tikaagulliusaat amerlanerussagatinneqarput. Atlantikup Avannaani tikaagulliusaat amerliartornerat ilimagineqarpoq.

Ilisimatusarneq

Pinngortitaleriffimmi tikaagulliusaanik misissuinermi periutsit assigiinngitsut atorneqarput. Kitaata imartaani tikaagulliusaat amerlassusiat siammarsimanerallu paasiniarlugit naatsorsorniarlugillu akuttunngitsumik timmisartumit umiatsiaanillu tikaagulliusaanik qinaasisaarpugut. Nalunaaruteqarnissanut immersuiffissanit immikkut ittunit paasissutissat aamma tikaagulliusaat ameraasaannik piniartunit pissarsiarineqarsimasut atorlugit nungusaataanngitsumik tikaagulliusaarniartarnissaq naatsorsorneqartarpoq. Paasissutissat tamakku aamma atorlugit tikaagulliusaaqatigiinni uumasut ataasiakkaat immikkoortinneqartarput tamakkulu pinngortitami pissuseqatigiinnut sunniutaat misissueqqissaarfigineqartarlutik. Qaammataasanut nassitsissusersuinikkut paasissutissat nassiussuunneqartartut tikaagulliusaat avatangisaat, sumiiffinnut takkussuuttaarnerat Kitaatalu imartaani qanoq angalaartarnerat misissorneqartarput.

Tikaagulliusaat nipiliortarnerat atorlugu Pinngortitaleriffimmi tikaagulliusaat nakkutigineqartarput misissorneqartarlutillu. Tikaagulliusaat nipinik qatitoorujussuarnik ilisarnarluartunik aamma 10 kilometerinit ungasinnerusumit tusaaneqarsinnaasunik aallakaatitsisarput tikaagulliusaat nuliarnialernerminni erinarsuutaat pillugu  ilanngutassiaq takuuk.

Nutartigaq 24.10.2015